محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

35

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

بر بازوى چپ مسكن درد دندان وجهة دشوار زائيدن ورفع خوف مؤثر است وزهرهء أو مسمس بدن وخون حجامت وفصد أو مسكن نقرس ومفاصل وعرق النسأ وآشاميدن أو مورث جذام وطلاى أو مسكن دردهاى صعب وحمول آن مانع حمل وبخور لثه حيض را جهة رفع تب ولرز مجرب دانسته‌اند وبول انسان خصوصا أطفال جهة سرفه كهنه وجرب متقرح وحكه وقوبا وقروح خبيثه وعسر النفس وبا آب نخود وماء العسل جهة يرقان وقطور أو جهة بياض عين ونمك منعقد از بول أو جهة رفع بياض چشم محرب ودر افعال مثل شيرزق ودر صناعت بدل اوست وفضلهء أطفال را كه غذاهاى لطيف داده باشند خشك كنند نفوخ أو در حلق جهة خناق وورم گلو وبه دستور صماد أو با عسل محلل قويست وطلاى أو جهة حمره وجراحات والتحام آن ورفع عفونت اعضأ وآشاميدن يك مثقال أو جهة يرقان وقطع اسهال ورفع جراحت حربهء زهر دار وقولنج وحكه بيعديل وبا عسل وشراب جهة رفع كريدن هوام وادويهء قتاله وبتهاى دايره ويك مثقال نوشا در مصعد جهة رفع سموم مصعد مثل دار اشكنه وزبيق مصعد مجرب دانسته‌اند وسنون محرق أو جهة قطع تعفن بن دندان مجربست وچون ده عدد ناخون دست را سوزانيده وبا عسل به شخصي بياشامانند آن شخص در محبت صاحب ناخن به حد تعشق رسد وبعضي گفته‌اند كه ناخن پا نيز همين اثر دارد وموى سوختهء انسان شربا جهة منع سفيدى موى واستسقا ورفع سموم قتاله وريزانيدن سنگ كرده ومثانه ورفع ربو وبهق واكتحال أو جهة بياض چشم وقطور أو با روغن گلسرخ جهة درد دندان ودرد گوش وذر ور آن جهة آكله ونزف الدم وبه تخفيف جراحات ومنع زيادتى زخمها وقروح خبيثه وساعيه مجربست وچون بول انسان را در ظرف مس با عسل بسيار بجوشانند بجهة بياض چشم وطرفه نافع وعرق موى انسان كه باكتريست مدتركه آتش در نگيرد وروغن مفتاح تقطير كنند در صناعت نظير ندارد ودر دستورات انشاء الله مذكور مىشود وأرسطو گويد كه آشاميدن آبى كه خصيه انسان را شسته باشند جهة صاحب تب دو درم جگر وجع فؤاد نفع عظيم دارد وچون طفلى را با سمومات ما به تدريج تغذيه كنند جميع اجزا وأنفاس أو قاتل گردد وهيچ حيواني قابل اين قسم تغذيه نيست ومنى انسان جالى بهق وبرص وگلف وخوران مشيمه محدث جذام است ومجرب دانسته‌اند انوطيلون نباتيست بيثمر شبيه بنبات كدو وابن تلميذ گويد جهة جراحات تازه بغايت نافع است ودر حال التيام دهد اندر وطون شبيه است به برگ بيد خشكشده واز آن ؟ ؟ گرم وخشك ومفتح سدهء احشأ وجهة درو مفاصل نافع است انبج بهندى انبه نامند ثمر درختيست هندى به قدر درخت كردكان وثمر بعضي مثل بادام سبز واز أول تكون تا رسيدن سبز است وبعد از رسيدن زرد مىشود وبعضي را ثمر مثل سيب ونارس أو با عفوصه واندك ترشى وچون برسد سرخ وترش وشيرين گردد ودر انتهاء زرد شود وشيرين وهر دو قسم أو خوشبو مىباشد دردويم گرم ودر سيم خشك وگويند عير رسيدهء أو در أول سرد است غاسل أخلاط لزجه وبي ثفل ومقوى نفس وجهة نيكو كردن رايحهء دهان ومنع خفقان ودرد سر بار دو رفع بواسير وتقويه مري وترشى أو جهة قطع طحال وبرانگيختن اشتها وريزانيدن سنگ كرده ومثانه ودانه أو جهة سفيد كردن دندان وخاكستر چوب أو جهة نزف الدم وطلا يشاخ وبرگ أو جهة سياه كردن ودراز داشتن مو نافع وگويند مضعف جگر است ومصلحش مويز انجبار نباتيست برگش شبيه به برگ رطبه وبا اندك زغبى مثل غبار وشاخهاى أو قوىتر از شاخ رطبه ومايل به سرخى وبه قدر قامتى ودر أكثر بر عليق متبك مىشود وآنچه در نزديكى أو مىباشد وگلش سرخ وبعد از ريختن گل غلافهاى كوچك از وبهم مىرسد ودر آن تخمهاى ريزه است وبيخش خشبى وسرخ ومشتعمل از وعصارهء بيخ تازهء آن وريشهاى باريك اوست وأو را لحاء انجبار گويند در سيم سرد وخشك وقاطع خون جميع أعضاء خصوصا از سينه وبواسير وحابس اسهال مزمن ونزلات ومسكن قى ومقوى أمعاء واعضأ وجهه تسكين التهاب صفر أو غليان خون وضعف اشتها وبول الدم تازه ومزمن ورفع سموم وانفتاح أفواه عروق مقعد وسل تازه وكهنه حتب ذبولرا نافع وضماد أو وآشاميدن أو جهة سحج واسهال كبدي وشكستكى اعضأ وگرفتگى عضل وفسخ وهتگ آن وذر ورش جهة رويانيدن گوشت وقطع نزف الدم زخمها بغايت نافع وقدر شربتش يك مثقال واز عصارهء أو يك درهم واز برگش پنج درهم ومضر مبرودين ومصلحش زنجبيل وبدلش مثل أو زرشگ وربع آن گل ارمنى است انجدان به فارسي انكدان وبلغة دار المرز گوله پر نامند تخم نباتيست ساقش مجوف وسطبر وبلندتر از قاضى نيز مىشود وبرگش شبيه به برگ كلم واز آن بزرگتر وگلش چترى مثل شبت وسفيد وثمرش بعد از رسيدن سفيد ومدور وپهن شبيه به درهم وبسيار خوشبو وساق أو را بتركى بالدرغان وبيخش را به عربى محروث وصمغ أو را حلتيث طيب نامند وقسمي از آن را ثمرش سياه وبدبو وبرگش مثل صفحهء پر سوراخ وساقش ضعيف‌تر از قسم سفيد وصمغ أو بد بو وحليث منتن نامند وبه فارسي انكزه وگياه آن را كماه نامند وسفيدش بهتر از سياه ودر دويم گرم وخشك وسياه أو در سيم ومدر بول وحيض وشير ومسخن كرده وروده وملطف اغذيه ومحرگ باه ومقوى معده ومقطع بلغم ومحلل رياح وجهة عسر بول بلغمى وبر انگيختن اشتهأ وتقوية اضمه ورفع ضرر را اغذيه غليظ وادويه سميه وأخلاط غليظه وشده سپرز وسكنجبين أو با منفتج جهة تب ربع مجرب وبه دستور جهة تب بلغمى وبتهاى مركبه بغايت مؤثر وجهة درد سينه وسرفه وعرق النسأ ومفاصل واستسقأ ويرقان ورفع فواق حتى بوئيدن أو مجرب وبا شراب در اخراج جنين قوى الأثر و ؟ ؟ ورغن جهة خنازير وخراجات وعرق النسا وأمثال آن وبا روغن زيتون جهة كمنهء تحت عين وطلاى مطبوخ أو به سركه